تصاویر شاهنامه فردوسی به روایت میرزا علی قلی خویی

این کتاب تصاویر نخستین نسخه چاپ سنگی و مصور شاهنامه فردوسی در تهران به روایت میرزا علی قلی خویی (67-1265هجری قمری) است.

با توجه به تحقیقات گسترده ای که پروفسور اولریش مارزلف، در پیوند با نسخه های چاپ سنگی در ایران به انجام رسانده است، اینک مشخص شده است که نخستین نسخۀ چاپ سنگی شاهنامه در سال 1262ق/ 1846م در بمبئی منتشر شده است. دو سال پس از آن، در سال 1265ق/ 1848م، به دستور ناصرالدین شاه، نخستین شاهنامه به شیوۀ چاپ سنگی در تهران انتشار یافت که آرایش و مجالس این کتاب (جمعاً 57 مجلس) توسط میرزا علی قلی خویی صورت پذیرفت.

كتاب با معرفی شاهنامه و پيشينه انتشار شاهنامه به صورت چاپ سنگي، در ايران آغاز مي‌شود و سپس به دوران و شخصيت اين طراح در سده 13 پرداخته مي‌شود. در ادامه كليه تصاوير اين نسخه مورد بررسي قرار گرفته است كه بخش عمده كتاب را تشكيل مي‌دهد.

نويسنده در بخشي از كتاب درباره ميرزا علي‌قلي خويي مي‌نويسد: در حالي كه ميرزا علي‌قلي‌ خويي از پركارترين تصويرگران كتب چاپي عهد قاجار بود از تاريخ تولد، مرگ و زندگي‌اش اطلاعي در دست نيست. ولي با توجه به اشارات اندك در برخي منابع و همچنين تطبيق دوران كاري اين هنرمند براساس آثار مرقوم او با اوضاع اجتماعي زمانه‌اي كه در آن مي‌زيسته، مي‌توان به نتايجي درباره زندگي‌اش دست يافت. از نامش پيداست كه از اهالي ايالت آذربايجان بوده در شهر خوي متولد شده است.

پژوهشگر اين كتاب پس از بررسي فعاليت اين هنرمند و دوران كاري كه در آن مي‌زيسته، ميرزا علي‌قلي خويي را در دهه شصت و نيمه اول دهه قرن سيزده هجري قمري فعال مي‌داند و او را در طيف نقاشان سنتي به حساب مي‌آورد كه با حفظ اصول و قواعد تصويري گذشته ايراني و در هم آميختن آن با الگوهاي عصر خودش توانست مهارتش را با رسانه جديد يعني فن چاپ سنگي منطبق کرده و با حمايت تجار، به سفارش مشترياني كه عموما از طبقه تجار و يا مردم متوسط بودند، پاسخ دهد.

كتاب «تصاوير شاهنامه فردوسي» به روايت ميرزاعلي‌قلي ‌خويي توسط هاجر صمدي و نعمت لاله‌يي پژوهش و بررسي شده و از سوي موسسه تاليف، ترجمه و نشر آثار هنري (متن) منتشر شده است.

بالا