خوی دارالمومنین

اعتقاد و پای‌بندی مردم خوی به دین و انجام فرایض مذهبی و برگزاری مراسم عزاداری حسینی سابقه‌ی دیرینه‌ای دارد.

وجود حوزه ی علمیه با مدرسین و استادان مبرز و طلاب علاقه مند به تحصیل علوم دینی و نیز درخشش و مقبولیت مجتهدان و پیشوایان برجسته ای مانند:آیت ا.. العظمی خویی، آیت ا... میرحبیب ا... خویی و آیت ا... میرزا ابراهیم، نشأت گرفته از توجه و اتکال مردم خداجوی این شهر باستانی به دین و دینداری می باشد و به همین جهت آن را دارالمؤمنین نامیده اند.

مقاومت و پایداری مردم خوی در برابر دشمنان، ستمگران و مهاجمین به منظور حفظ دین و آئین خود شهرت فراوانی دارد و بارها اتفاق افتاده است که مردم با ایمان خوی جان خود را به خاطر تمسک به دین مقدس اسلام و شیعه ی جعفری با تهمت رافضی بودن فدا کرده اند.

احداث مساجد و مرمت امامزاده ها همواره مورد همت مردم خوی بوده است. حتی درخارج از خوی نیز، خویی ها به بازسازی و مرمت بارگاه های ائمه اطهار اقدام کرده اند. به عنوان مثال، در زمان احمد خان دنبلی با همت مردم خوی معماران و کارگرانی به سامره عراق اعزام شدند و با هزینه ی دوازده هزار تومان که در آ ن زمان مبلغ بسیار قابل ملاحظه ای بود عمارت « سُرّ مَن رأی » امامان عسکریین را نوسازی کردند. کتیبه های مزین به خطوط زیبا و سنگ مزار احمدخان، فرزندان و برادر وی در رواق های این حرم، یاد آن نیک مردان را در دل هر زائری زنده می سازد و به روان آنان درود می فرستند.

مساجد خوی محل عبادت و مرکز همه ی مسائل اجتماعی مردم بوده است. روزهای جمعه قاطبه ی مردم برای شنیدن خطبه های روز به مسجد جامع روی می آوردند و هرتازه واردی به شهر ابتدا به مسجد جامع مراجعه می کرده است. ناصرخسرو در سفرنامه ی خود به مسلمان بودن مردم خوی شهادت داده است.

بزرگان و پیشوایان خوی همواره در احداث مساجد با شکوه سعی و کوشش فراوان به کاربرده اند. مرتضی قلی خان دنبلی به بنای یک مسجد عالی با الهام از مسجد اقصی همت گمارد و چند موقوفه نیز به نام آن برقرارکرد که چند باب از آ نها تاکنون باقیمانده است.
مسجد حسین قلی خان که تولیت آن و مدرسه کنارش به میرزاحسن واگذار شد و مسجد سلمان خان و نیز مسجد شاه(سید الشهدا) از جمله مساجد دوران دنبلی ها می باشد. بنا به روایاتی مسجدشاه که از سوی احمدخان پی ریزی شده بود و حسین خان می خواست آن را تکمیل کند به علت انقراض دنبلی ها ساختمان مسجد متوقف شد تا اینکه در سال 1317 قمری به کوشش حاج میرزا یحیی امام جمعه ی خوی و آقا شیخ علی محله از محل وجوهی که از مردم جمع آوری شده بود بنای مسجد تمام شد و آن را مسجد جمعه نامیدند.

همچنین در محوطه ی میدان هایی که در درون قلعه ی ساخته شده از سوی احمدخان قرار داشت مسجدهایی ساخته شد که مسجدخان، مسجد ملاحسن و مسجد شفیعیه از این مساجد می باشند.

مسجد حاجی مطلب خان

مسجد حاجی مطلب خان در مرکز شهر خوی و خیابان طالقانی واقع شده است. گفته شده که حاجی مطلب خان، زرگر مخصوص نایب السلطنه بوده که به وی عنوان خانی داده شده است. این شخص که یکی از نوادگان شیخ بهایی بوده، به منظور ساختن نشان های ارتشی به خوی دعوت شد و در سال 1255 قمری این مسجد را با حجره های دو طبقه ای بنا کرد. قاآنی شاعر معروف ضمن قصیده ای با ستایش از محمدشاه و مطلب خان، تاریخ بنای مسجد را در سال 1255 اعلام کرده است: « شد از نو کعبه ی دیگر بنا، در مکه ی دیگر».

امامزاده ها

علاوه بر مساجد شهرستان خوی، اماکن متبرکه ی دیگری نیز وجود دارد که مورد احترام مردم خدا جوی شهر می باشند. آرامگاه امامزاده سید بهلول یکی از نوادگان امام علی النقی(ع) در میدان امامزاده و امامزاده سید تاج الدین برادر امیراحمد شاه چراغ در روستای سید تاج الدین زیارتگاه اهالی منطقه و بسیاری از زائران شهرهای دور و نزدیک می باشد.
همچنین مزار پوریای ولی در خیابان مدرس، مقبره ی شیخ نوایی در کوی نوایی، مقبره ی آقا یعقوب در خیابان طالقانی و آرامگاه میرفتاح فتاحی در روستای ممش خان در 36 کیلومتری غرب خوی و موارد بسیار دیگر، ازمکان های مقدس و مورد احترام اهالی به شمار می آیند.
از ویژگی های مسجد حاج مطلب خان گنبد نداشتن آن است. در خوی معروف است که به علت وسعت بنا، معماران نتوانستند بر بالای آن گنبد بسازند.

مسجد سید الشهدا

مسجد سید الشهدا نیز در مرکز شهر و در ابتدای خیابان انقلاب همان مسجدی است که به دستور حسین خان دنبلی در زمان فتحعلی شاه قاجار احداث شده است. این مسجد هشت ستون تراشیده از سنگ و 15 طاق گنبدی دارد. این مسجد تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به مسجدشاه شهرت داشت.

مسجد ملاحسن

مسجد ملاحسن نیز از مساجدی است که در زمان قاجار ساخته شده است. منار این مسجد 12 متر طول دارد. معماری ارزشمند و تزیینات به کار برده شده از آجر و گچ در طاق های مسجد شکوهمند و بی نظیر است.

حمید دهقان

بالا