معرفی کتاب نوازش‌های کودکان ایران در حوزه فولکلور

این کتاب در سه بخش با عناوین: نوازش‌های دختران، نوازش‌های پسران و نوازش‌های دختران و پسران تنظیم شده و نویسنده در مقدمه آن آورده است: نوازش‌های کودکانه، شعرهایی هستند که در آنها بر خلاف لالایی‌ها، هدف آرام کردن کودکان نیست. بلکه این شعرها برای تفریح، نوازش و خندان کودک خوانده می‌شود؛ تفریحی که مادر و کودک هر دو در آن شریک هستند. نوازش‌ها با هارمونی شادی که دارند، باعث انبساط خاطر مادر و کودک می‌شوند. تکان دادن سر و دست و قهقهه‌های شاد و رهای کودک، مادر را به اوج شادی‌ها و لذت‌ها می‌برد. مادران، ناکامی‌ها و دردهای خود را ترنم نمی‌کنند، بلکه آرزوهای شیرین و گاه دست نایافتنی برای کودکان خود می‌کنند؛ آرزوهایی که شاید روزگاری آرزوی خودشان بود:

به کس کسانش نمی دم/ به همه کسانش نمی دم/ به کسی می دم که کس باشه / اصل و نسب داشته باشه / زر و زیو داشته باشه / قلیون بلور داشته باشه/ مادیون بور داشته باشه/ دو بند گاو داشته باشه/ اسب جلو داشته باشه/ قاطر برو داشته باشه / صندوق پول داشته باشه/ شلور طور داشته باشه.

مادر گاه آرزوهای ناممکن می‌کند، زیرا همه اینها در عالم شعر و ترانه امکان پذیر است:

پای بچم به شیره/ دعاش کنم نمیره/ هفتا نومزد بگیره/ یکی زنگی که زنگه/ یکی دختر فرنگه/یکی بافتی که بافته/ یکی رابری که مفته/ یکی جهرمی نمک دار/ یکی تهرونی پولدار/ یکی دختر ایله/ جهیزش بار فیله.

گاه حتی شغل و مقام آینده فرزند را نیز تعیین می‌کند:

تاری تاری کرم تاری/ بونلاری وئردین ساخلارباری/بیرینی وئر صدر نظام/ بیرینی شاها عرضه یازان/ بیرینیده وئر اوچ اولسون/ دوشمانین گوزو پوچ اولسون/ خدایا خدایا به کرم خودت/ اینها را که دادی، نگهدارشان/ یکی را بکن صدرنظام/ یکی را برای شاه عریضه نویس/ یکی هم بده سه تا بشه/ تا چشم دشمن کور بشه.

فرم و شکل نوازش های کودکان ثابت نیست. برخی از آنها 4 مصرع دارند و برخی نیز منظومه‌ای است حاوی همه آنچه که مادر برای کودکش می خواهد.

در این کتاب نوازش‌هایی از شهرهای مختلف ایران ازجمله خوی، اردبیل، ارومیه، بافت، بناب، تبریز، ساوه، سمنان، سمیرم، سیرجان، شهرضا، شیراز، قزوین، قم، لاهیجان، ماکو، میانه، یزد و ... آمده است.

گردآوری، پژوهش و نگارش: حمید سفیدگر شهانقی

بالا