معرفی کتاب شمس تبریزی در تاریخ عثمان پاشا

روایتی از خوی در حدود 450 سال پیش

تاریخ عثمان پاشا، کتابی است که به شرح یورش عثمانی به قفقاز، آذربایجان و تصرف تبریز در خلال سال های 993 تا 996 قمری می پردازد. این کتاب به اهتمام یونس زیرک منتشر شده است. کتاب را دکتر نصرا... صالحی از ترکی عثمانی به فارسی ترجمه و چاپ آن بوسیله ی انتشارات طهوری عرضه شده است.

در طول بیش از دو سده سلطنت صفویان بر ایران، میان دو دولت ایران و عثمانی روابط بسیار پرفراز و نشیبی برقرار بود. وقوع جنگ های متعدد و انعقاد معاهده های مختلف صلح، از نمودهای بارز دوره های جنگ و صلح پیاپی میان این دو دولت است.

کتاب شامل سه متن تاریخی است. این متون حاوی گزارش های زنده و مستندی هستند از چگونگی آغاز حرکت اردوی عثمانی تا پیشروی به مرزهای شمالغربی و غرب ایران در قفقاز و آذربایجان. هر سه متن در حکم منبع دست اولی برای آگاهی از نحوه ی برخورد صفویان و عثمانیان درمیان سال های 986 تا 993 هستند.

علاوه برآن یورش عثمانی به قفقاز و آذربایجان و تصرف تبریز در خلال سال های 993 تا 996 قمری در این کتاب شرح داده می شود. کتاب به اهتمام یونس زیرک در آنکارا منتشر شده است.

مترجم کتاب با وجود ایرادهایی که به بعضی دیدگاه ها و مطالب یونس زیرک گرفته است، برای آن از چند جنبه ارزش و اهمیت قائل است. یکی از این موارد، آگاهی های جالب توجه کتاب از بناهای تاریخی ایران است.

نویسنده ی متن سوم یعنی ابراهیم رحیمی زاده چاوش که دراثرخود به گزارش حرکت اردوی عثمانی از ارض روم تا تصرف تک تک شهرهای آذربایجان به ویژه تبریز پرداخته، به عنوان بیگانه ای بعد از تصرف قلمرو ایران قدم در این سرزمین گذاشته، تحت تأثیر عظمت آثار و بناهای تاریخی، ناخواسته به وصف آنها پرداخته است.

علاوه بر این، مؤلف با اشاره مختصر به وجود برخی بناهای تاریخی در شهرهای آذربایجان، ارزش اثرخود را دو چندان کرده است. برای نمونه، بعد از وصف اجمالی شهر خوی به صراحت به وجود زیارتگاه شمس تبریزی در این شهر اشاره کرده و می نویسد: « در هیجدهمین روز در قصبه ی خوی منزل شد. پسر محمد حسن بیگ، سنجاق بیگ خوی شده و تمام رعایا و برایا از مهابت و ترس عساکر روم پا به فرار گذاشتند. اکنون مرقد حضرت شمس تبریزی، نورا... مرقده، در خوی است. شکر و سپاس خدا را که زیارت آن مرقد شریف میسر شد.»

بالا